Horeca

Waar gaat het over?

Cafés en restaurants bieden werk en vertier, maar soms ook overlast. De gemeente bepaalt waar een horecazaak zich kan vestigen en aan welke regels die moet voldoen.

Verantwoordelijkheden en wettelijke bepalingen

Ondernemers in de horeca hebben te maken met allerlei wet- en regelgeving, zowel landelijk als lokaal.

Landelijke wetgeving
Cafés, restaurants en clubs hebben een verantwoordelijkheid voor hun gasten. Ze mogen bijvoorbeeld geen alcohol schenken aan jongeren onder de 18 jaar en ze moeten zorgen voor goede hygiëne en veilig voedsel voor hun klanten. Ze moeten ook rekening houden met hun directe omgeving (geluidhinder). Regels hiervoor staan bijvoorbeeld in de landelijke Alcoholwet (voorheen Drank- en Horecawet), de Wet Milieubeheer (geluid) en het Bouwbesluit (brandveiligheid e.d.). Horecaondernemers moeten zich houden aan de regels uit die wetten.

Gemeenten spelen een belangrijke rol bij de uitvoering en handhaving van deze landelijke wetgeving.

Zo vraagt de Alcoholwet van gemeenten dat zij een Preventie- en handhavingsplan voor alcohol opstellen. Gemeenten beschrijven daarin wat zij doen om alcoholgebruik door jongeren en alcoholmisbruik bij mensen van boven de 18, zoveel mogelijk te voorkomen. Bijvoorbeeld door educatieve en preventieve activiteiten van maatschappelijke organisaties en/of de GGD te ondersteunen, gegevens over alcoholgebruik in de gemeente te verzamelen en te laten zien hoe zij (bijvoorbeeld met behulp van ‘testjongeren’) in de gaten houden dat de horeca zich aan de leeftijdsgrens houdt.

Op grond van de landelijke Wet Bevordering Integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur (Bibob) kan de gemeente een ondernemer – en dus ook een horecaondernemer – uitgebreid vragen stellen over diens zakelijke partners, de herkomst van geïnvesteerd geld en een eventueel strafblad. Zo wil de overheid voorkomen dat ze indirect criminele activiteiten als witwassen financiert.

Lokale wetgeving
Naast de landelijke regels, heeft de gemeente ook via lokale wetgeving invloed op hoe de horeca zich binnen de gemeentegrenzen ontwikkelt.

In de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) legt de gemeente regels vast die onder meer te maken hebben met de openbare orde (veiligheid, milieu). Ook bepaalt de gemeente in de APV welke vergunningen zij vraagt van horecaondernemers (bijvoorbeeld een exploitatievergunning, horecavergunning en evenementenvergunning).

Gemeenten leggen handhaving op de APV vaak vast in een beleidsplan voor Vergunningverlening Toezicht en Handhaving (Wet VTH/Wabo). Zo’n VTH-plan bestrijkt de gehele fysieke leefomgeving van een gemeente, zoals bouwen, slopen, brandveiligheid etc. Als het gaat om horeca, beschrijft de gemeente hierin bijvoorbeeld hoeveel prioriteit zij geeft aan toetsing van vergunningaanvragen van horecaondernemers. Ook bepaalt de gemeente hierin hoe zij omgaat met overtredingen van een ondernemer bij het schenken van alcohol aan jongeren onder de 18 jaar.

Een horecavestiging moet passen binnen het bestemmingsplan (omgevingsplan). Via dit plan houdt de gemeente grip op ontwikkelingen in centrum en buurten. Zo kan zij bijvoorbeeld overconcentratie van fastfoodzaken in een winkelgebied voorkomen of in bepaalde gebieden horeca uitsluiten. De gemeente kan er ook voor kiezen horeca als belangrijke voorziening in een nieuwbouwwijk aan te merken, of juist te concentreren in het centrumgebied.

Deze afwegingen maakt de gemeenteraad vaak in een horecavisie. Daarin beschrijft de raad zijn visie op hoe de horeca zich de komende periode in de gemeente ontwikkelt en hoe de gemeente van plan is daar sturing aan te geven. Bij het opstellen van zo’n horecavisie worden ondernemers en pandeigenaren gewoonlijk nauw betrokken.

Ook met het vaststellen van de lokale lasten heeft de gemeente invloed op het functioneren van de horeca in de gemeente. Een voorbeeld hiervan is de precariobelasting voor het gebruik van gemeentelijke grond. De gemeente kan bijvoorbeeld het tarief voor een terras laten variëren per seizoen. De hoogte van de toeristenbelasting en parkeerbelasting kunnen invloed hebben op de aantrekkelijkheid van de stad voor bezoekers.

Achtergrond

De gemeente heeft baat bij een goed ondernemersklimaat. Horecabedrijven zorgen voor banen, inkomsten en levendigheid. Tegelijkertijd is de gemeente verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid.

De gemeente brengt de eigen regels hiervoor onder in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) die de raad vaststelt. Daarbij valt te denken aan de openingstijden van horeca-etablissementen, reguleren van happy hours in de horeca, cameratoezicht in het uitgaansgebied. Een APV biedt ook mogelijkheden om het terrasbeleid te verruimen, zoals gebeurde tijdens de verplichte afstandsmaatregelen vanwege corona.

Horecazaken verschillen. Een discotheek is iets heel anders dan een brasserie, snackbar of lunchroom. De invloed van de verschillende bedrijven op het leven van hun buren loopt dan ook uiteen. Gemeenten hanteren vaak categorieën om hun beleid en regels beter af te stemmen op het type horecazaak. Zo kan de gemeente bijvoorbeeld voor nachthoreca vaststellen hoe vaak per jaar een afwijkende sluitingstijd is toegestaan.

Een gemeente mag voor elke horecaondernemer een exploitatievergunning verplicht stellen. Hierin beschrijft de gemeente aan welke voorwaarden een horecabedrijf moet voldoen (soort bedrijf, openingstijden, terras). Sommige gemeenten stellen echter enkel vergunningseisen aan zwaardere categorieën horeca, zoals nachthoreca. Ook kiezen gemeenten ervoor om die gebruiksregels voor horecazaken te bepalen in alleen het omgevingsplan. Zo proberen ze de administratieve lasten voor ondernemers te beperken.

Maatschappelijke organisaties, sportverenigingen en kerkgemeenschappen zoeken soms extra inkomsten door activiteiten te organiseren of hun ruimte te verhuren. Om oneerlijke concurrentie te voorkomen, moeten gemeenten op grond van de Alcoholwet in een verordening vastleggen hoe zij de activiteiten van dit soort ‘paracommerciële’ instellingen beperken, in ieder geval voor instellingen die alcohol schenken. Denk aan beperkingen van de schenktijden of het verbieden van bruiloften en feesten die niets met de stichting of vereniging te maken hebben.

Fysieke winkels zoeken in de concurrentiestrijd met online winkels nieuwe manieren om klanten binnen te krijgen en te houden. Denk bijvoorbeeld aan een tuincentrum met een koffiehoek of een bakker met een terras. Gemeenten kunnen regels opstellen om hiervoor ruimte te bieden. Landelijk is de Wet regulering mengformules in voorbereiding, die ook het schenken van alcohol bij verkoop in een winkel mogelijk maakt.

Instrumenten voor raadsleden


De Handreiking toezicht op de Alcoholwet is een kennisplatform met praktische informatie voor gemeentelijke handhaving

Inspiratie en praktijkvoorbeelden


Voorbeelden van horeca-categorieën gemeente Utrecht

Voorbeelden van alcoholpreventie gemeenten bij het RIVM

Het centrum voor criminaliteitspreventie (CCV) geeft praktijkvoorbeelden van veilig uitgaan