Schuldhulpverlening

Volgens de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) is het aantal mensen dat zich aanmeldt voor schuldhulp met tien procent gedaald, naar ruim 86.000. Maar volgens het Nibud is het aantal huishoudens met problematische schulden ongeveer gelijk gebleven: ruim een half miljoen. Het aantal schuldenaren zonder schuldhulp neemt dus toe. De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werkt aan een wetswijziging die het gemeenten makkelijker moet maken om te voorspellen wie mogelijk geldproblemen krijgt (vroegsignalering).

Verantwoordelijkheden en wettelijke bepalingen

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het aanbieden van schuldhulp aan inwoners met problematische schulden, volgens de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs). Gemeenten kunnen, binnen het kader van de wet, zelf bepalen hoe zij deze hulp bieden. De uitvoering wordt doorgaans uitbesteed aan schuldhulpverleningsorganisaties. Deze worden landelijk vertegenwoordigd door de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK).

Hoe werkt het?

Voldoet de aanvrager aan de voorwaarden, dan wijst de gemeente hem of haar een schuldhulpverlener toe, die vervolgens een akkoord probeert te bereiken met de schuldeisers. Dit kan op drie manieren:

  • Schuldbemiddeling: de schuldhulpverlener maakt betalingsafspraken met schuldeisers om binnen 36 maanden zoveel mogelijk af te lossen. Wat aan schuld overblijft, hoeft niet meer te worden betaald.
  • Schuldsanering: afgesproken betalingen geschieden via een lening van de gemeentelijke krediet- of stadsbank. Deze moet binnen 36 maanden met rente worden terugbetaald aan de gemeente.
  • Dwangakkoord: als schuldeisers niet willen meewerken, kan de rechter worden gevraagd om een dwangakkoord, waarbij schuldeisers worden gedwongen om mee te werken.

Als dit ‘minnelijk traject’ niet mogelijk blijkt, dan kan een wettelijk traject worden ingezet: de schuldhulpverlener verzoekt de rechter om toelating tot de Wet schuldsanering natuurlijke personen (Wsnp).

Toegankelijkheid

Een van de speerpunten van de Wgs is dat de gemeentelijke schuldhulpverlening breed toegankelijk is. Toch concludeert de Nationale ombudsman dat bepaalde groepen moeilijk toegang krijgen tot deze schuldhulp, met name zelfstandig ondernemers en zzp’ers. Een onderzoeksrapport van de Inspectie SZW bevestigt deze conclusie.

Wetswijziging Wgs

De voorgenomen wijziging van de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (Wgs) zorgt voor een wettelijke basis voor de uitwisseling van gegevens tussen gemeenten en schuldeisers, zoals zorgverzekeraars en energiebedrijven. Het doel hiervan is de vroegsignalering van schulden. In het voorstel moeten gemeenten daarbij verplicht een aanbod tot schuldhulp doen aan inwoners met betalingsachterstanden. De Raad van State is kritisch over het voorstel. Ook betrokken organisaties, zoals de VNG, Divosa en NVVK, plaatsen kanttekeningen, met name over de uitvoerbaarheid. De ingang van de wetswijziging staat gepland voor 1 januari 2021.

 

Achtergrondinformatie

Volgens het Nibud hebben 1,5 miljoen Nederlandse huishoudens risicovolle schulden. De helft daarvan heeft problematische schulden: schulden die ze niet op eigen kracht kunnen oplossen. Dit aantal is niet gedaald, volgens het Nibud. Maar volgens de Nederlandse Vereniging voor Volkskrediet (NVVK) is het aantal mensen dat zich aanmeldt voor schuldhulpverlening wél gedaald. Dit betekent dat het aantal schuldenaren zonder schuldhulp toeneemt. Hoe komt dit? Uit vervolgonderzoek van het Nibud blijkt dat er meer mensen met schulden zijn die hun problemen onderschatten of die de weg naar de schuldhulp niet kennen. Het gaat hierbij vooral om: mannen, jongeren, gezinnen met kinderen, huishoudens met werk en huishoudens met een koopwoning.

De gemiddelde schuld van mensen die zich bij de schuldhulpverlening hebben aangemeld, bedraagt € 43.300. Het gemiddeld aantal schuldeisers per klant is 14 (NVVK, 2018). Een op de vijf mensen met problematische schulden heeft een schuld bij een webwinkel of postorderbedrijf. Minister Hoekstra van Financiën dreigt met ingrijpen als deze bedrijven niet meer ondernemen om ervoor te zorgen dat minder mensen een betalingsachterstand oplopen.

Overheid als schuldeiser

Het komt regelmatig voor dat de gemeente probeert de schulden van haar burgers op te lossen en tegelijkertijd in de top van de meest hardnekkige schuldeisers staat, stelt de NVVK in haar jaarverslag 2018. Ook de Nationale ombudsman is bijzonder kritisch op de rol van de overheid als schuldeiser in zijn rapport Behoorlijk invorderen vanuit het burgerperspectief. Zo concludeert hij dat de overheid de beslagvrije voet – het deel van het inkomen waarop geen beslag mag worden gelegd – lang niet altijd respecteert. Hiervoor is nieuwe wetgeving in de maak, maar de invoering hiervan heeft flinke vertraging opgelopen.

Tools en leeromgeving

Inspiratie en praktijkvoorbeelden