DOP Dijk en Waard: ‘Wat de inwoners willen is leidend’

23 juni 2021

Lokale partijen betrekken op allerlei manieren inwoners bij politiek en besluitvorming. Wat werkt goed? En hoe vertaal je de werkwijze van je partij in de gemeenteraad? René Schoemaker (fractievoorzitter DOP Dijk en Waard) en Thijs van Mierlo (directeur LSA bewoners) geven tips en delen ervaringen: ‘Ik zou de burgerbegroting graag in het verkiezingsprogramma van mijn partij zetten.’

Toen René Schoemaker jeugdvoetballer was bij SVW’27, richtten zijn coaches de Heerhugowaardse Onafhankelijke Partij op. Ruim 40 jaar later is deze partij – nu DOP Dijk en Waard – de grootste in de gemeenteraad en, op een kleine onderbreking na, al tientallen jaren vertegenwoordigd in het college. Hoe verklaart René, inmiddels zelf ook geruime tijd actief in de partij, dat succes? ‘De kracht van onze partij ligt in de sterke binding met het verenigingsleven in Heerhugowaard. Bijna al onze leden zijn actief in sportclubs, bij verenigingen of stichtingen. Daarom een tip aan lokale partijen die op zoek zijn naar betrokken inwoners: ga langs bij de verenigingen in je gemeente. Daar vind je actieve vrijwilligers en echte doeners, die weten wat er speelt, hart hebben voor de lokale samenleving en zich daarvoor willen inzetten.’

Rene Schoemaker

René Schoemaker

Geen doel, maar middel

Op initiatief van DOP Dijk en Waard heeft de gemeenteraad in Heerhugowaard een Werkgroep Democratische Interactie en Participatie ingesteld: een mooi voorbeeld van hoe je als partij je werkwijze vertaalt naar de gemeenteraad. René is voorzitter van de commissie die de ‘deliberatieve democratie’ - waarin je beslissingen neemt in samenspraak met inwoners - in de gemeente wil bevorderen. ‘Wij vinden bijvoorbeeld de burgerbegroting een interessant instrument’, zegt René. ‘Vanaf januari volgend jaar fuseren wij met de gemeente Langedijk. We praten nu over de mogelijkheid om dan als gemeenteraad langs alle dorpskernen te gaan om van hen te horen wat zij willen bereiken in hun leefomgeving. Dat kunnen we vervolgens in een raadsbreed akkoord opnemen. Als een kern of wijk zegt: ‘geef ons een deel van de begroting, dan gaan wij daarmee onze plannen realiseren’, dan staan wij daar zeker voor open. Ik zou de burgerbegroting graag in het verkiezingsprogramma van mijn partij zetten. Maar het begint bij de inwoners: wat zij willen is leidend, niet wat wij als partij willen. Een burgerbegroting is een middel en geen doel.’

Burgerbegroting

Sommige gemeenten hebben al goede ervaringen met een burgerbegroting. De gemeente stelt dan een deel van de begroting beschikbaar voor een wijk, dorpskern of stadsdeel, waarbij inwoners in samenspraak met de gemeente bepalen waaraan en hoe het geld wordt besteed. Thijs van Mierlo, die met zijn organisatie bewonersinitiatieven stimuleert en ondersteunt: ‘De burgerbegroting is een mooi middel om zeggenschap te delen en initiatieven en ideeën bij inwoners op te halen.

Thijs van Mierlo

Thijs van Mierlo

Net als overigens het ‘uitdaagrecht’, waarbij inwoners taken van gemeenten overnemen als zij denken dat het slimmer of goedkoper kan. In het buitenland werken honderden gemeenten al met een burgerbegroting, en ook in Nederland zijn er voorbeelden, zoals Emmen, Amsterdam-Oost of Heeten (gemeente Raalte). Als je je als partij afvraagt of een burgerbegroting in jouw gemeente zou kunnen werken, raad ik aan om bijvoorbeeld contact op te nemen met gemeenten die het succesvol hebben uitgevoerd en het in je verkiezingsprogramma op te nemen.’

 

Afvalstoffenheffing

Heerhugowaard heeft veel ervaring met inwonerparticipatie, vertelt René. ‘We hebben bijvoorbeeld de H300 gehad, een burgertop waarbij inwoners konden zeggen wat ze in de gemeente wilden verbeteren. Daar zijn succesvolle initiatieven uit voortgekomen, van verbetering van ons stadshart tot optimalisering van fietsroutes en verkeersveiligheid. Zoiets kan goed werken, maar we hebben wel gemerkt dat begeleiding vanuit de gemeente en blijvende betrokkenheid van de gemeenteraad van belang zijn. Als je mensen aan hun lot overlaat, verzandt het initiatief vaak toch.’ Na de zomer gaat Heerhugowaard met de inwoners in gesprek over mogelijke verlaging van de afvalstoffenheffing. ‘Volgens mij is het nog niet eerder gebeurd dat een gemeente zo breed in gesprek gaat met inwoners, ondernemers en externe partijen over lokale lasten.’

Maak keuzes

Bij het betrekken van inwoners bij politiek en besluitvorming is het belangrijk om vooraf goed na te denken wat je ermee wilt bereiken en welk instrument daarvoor geschikt is. Meer is daarbij niet altijd beter, illustreert Thijs aan de hand van een voorbeeld uit onder andere zijn eigen woonplaats Helmond. ‘Veel colleges hadden allerlei plannen om inwoners te betrekken en te laten meebeslissen, van bewonersinitiatieven tot ‘burger aan zet’ en een burgerbegroting. Maar vaak is daar weinig van terechtgekomen, omdat het te veel was en er niet goed was nagedacht over het doel. Ook in mijn eigen stad Helmond zie ik dat veel politieke partijen aandacht hebben voor verschillende instrumenten, zonder dat er een goede onderbouwing is. Vind je dat de stem van burgers te weinig wordt gehoord? Wil je de raad ontlasten? Of de creativiteit in je gemeente beter benutten? Maak keuzes: kies een concreet en haalbaar doel, kies om dat te bereiken een instrument dat bij jou en je partij past, en ga daarmee aan de slag.’

 

Bondgenoten

Thijs en René zijn het erover eens dat het delen van zeggenschap met inwoners positief is voor de lokale democratie. ‘Je krijgt er betere besluiten door en uit onderzoek blijkt dat het vertrouwen van inwoners in de politiek stijgt als je hen meer bij besluitvorming betrekt’, zegt René. ‘Wij merken vanuit ons werk dat actieve inwoners vaak bondgenootschap missen in de gemeente en in de politiek’, vult Thijs aan. ‘Daar ligt een mooie rol voor raadsleden van lokale partijen.’ Tegelijkertijd benadrukken Thijs en René dat het goed betrekken van inwoners niet gemakkelijk is. Thijs: ‘Het is hard werken en je moet je erop voorbereiden dat het ook weerstand kan oproepen, bijvoorbeeld bij andere politieke partijen.’ Het opbouwen van een goede band met je achterban en de inwoners is een proces van jaren, heeft René in Heerhugowaard ervaren. ‘Probeer niet om je in korte tijd populair te maken bij de inwoners. Neem de tijd. Als je iets bouwt moet het cement immers ook kunnen harden, anders stort het bouwwerk in.’

 

Meer informatie:

Podcastserie LSA bewoners over burgerbegroting

Dop Dijk en Waard

Kennisdossier over inwonerparticipatie

Democratie in Actie: Inspiratiegids Digitale Participatie