Succesvolle nieuwe lokale partijen laten zien hoe het wél moet

04 december 2020

Nieuwe lokale partijen die succes hebben, komen het vaakst voor in kleinere gemeenten en hebben meestal oprichters die al bekend zijn in de lokale politiek. Bovendien kaarten ze niet alleen onvrede aan, maar bieden ze daarvoor ook een alternatief. Dat blijkt uit het recente onderzoek ‘Bekend op straat en in de raad’ van Tilburg University naar succesfactoren van nieuwe lokale partijen. Wat kunnen bestaande lokale partijen daarvan leren?

 

Julien van Ostaaijen, werkzaam bij Tilburg University en Avans Hogeschool, is al lange tijd gefascineerd door lokale politieke partijen. Tien jaar geleden promoveerde hij op onderzoek naar de opkomst en het functioneren van Leefbaar Rotterdam. Het onderzoek ‘Bekend op straat en in de raad’, waaraan Julien samen met Milou Peeters en Sander Jennissen het afgelopen jaar heeft gewerkt, is onderdeel van een door het ministerie van BZK gefinancierd onderzoeksprogramma, waaraan vier universiteiten meewerken. Aanleiding voor Juliens onderzoek is de vraag waarom de ene nieuwe lokale partij succesvol is en de andere niet.

 

Succesfactoren

‘We hebben daarvoor gekeken naar lokale partijen die in 2014 voor het eerst aan de verkiezingen meededen’, zegt Julien. ‘We onderzochten partijen die bij die verkiezingen meer dan tien procent van de stemmen haalden – dat waren er 46 – én partijen die geen enkele zetel haalden. Dat laatste overkwam 101 partijen. Welke factoren bepaalden het succes van de ene categorie en het falen van de andere? En welke politiek relevante lessen kunnen we daaruit trekken?’

Kleinere gemeente, groter succes

Om die vragen te kunnen beantwoorden heeft Julien met zijn collega-onderzoekers de 46 meest succesvolle nieuwe lokale partijen – onder andere via internetgegevens – geanalyseerd en verdiepende interviews gehouden met 12 van deze partijen en met griffiers. Daarnaast hebben zij de 101 nieuwkomers die geen enkele zetel haalden, geanalyseerd en een deel van deze partijen ook geïnterviewd. Wat waren hun meest opvallende bevindingen? ‘Allereerst dat nieuwe lokale partijen vooral in kleinere gemeenten succesvol waren. Driekwart van de succesvolste nieuwkomers komt uit gemeenten met maximaal 40.000 inwoners. Van de niet-succesvolle partijen komt het overgrote deel juist uit gemeenten met meer dan 100.000 inwoners. Wat daarbij meespeelt is dat het in Nederland in kleinere gemeenten relatief makkelijk is om een raadszetel te bemachtigen, omdat daar in absolute zin minder stemmen voor nodig zijn dan in grotere gemeenten. Daarnaast is het in kleine gemeenten doorgaans makkelijker om lokaal bekend te zijn of te worden. Ook daar profiteren de succesvolste nieuwkomers van.’

Politiek ervaren oprichters

Een andere opvallende constatering is, aldus Julien, dat de meeste oprichters van nieuwe lokale partijen al politieke ervaring hadden. Dat geldt deels ook voor de partijen die niet succesvol waren, maar zeker voor de partijen die wél succes hadden. Van de 46 nieuwe partijen die meer dan tien procent van de stemmen haalden in hun gemeente, waren er maar liefst 41 opgericht door mensen die al actief waren in de politiek, vrijwel allemaal bij een lokale afdeling van een landelijke partij. ‘Zij geven aan dat de oprichting van hun lokale partij voortkomt uit ontevredenheid met de landelijke partijen, die te afstandelijk politiek bedrijven en besluiten nemen waarin de samenleving zich niet herkent,’ verklaart Julien.

Perspectief bieden

Nu ontstaan de meeste lokale partijen uit onvrede met de bestaande lokale politiek, maar dat is zeker geen garantie voor succes, blijkt uit het onderzoek. ‘Ook de niet-succesvolle partijen komen doorgaans voort uit onvrede. Het lijkt erop dat de nieuwkomers erin slagen om de onvrede te richten op onderwerpen die leven in de samenleving en waar bestaande partijen geen duidelijk antwoord op hebben. Nieuwe lokale partijen die de inwoners op een aansprekende manier perspectief kunnen bieden, en die dus laten zien hoe het wél moet, blijken het meest succesvol. Alleen het aankaarten van problemen levert niet direct succes op. Je krijgt pas succes als je ook oplossingen aandraagt.’

Straat en raad

Is dat ook een les voor bestaande lokale partijen? Julien: ‘Dat is in ons onderzoek inderdaad de belangrijkste aanbeveling aan bestaande partijen. Nieuwe partijen maken kans om in de raad te komen, als bestaande partijen onvrede in de gemeente niet zien of niet lijken te willen zien. Het is voor de politiek in het algemeen verfrissend als er af en toe nieuwe partijen ontstaan. Maar vanuit het perspectief van bestaande partijen is het natuurlijk goed als je dat kunt voorkomen. Door een scherp oog te hebben voor onvrede in de samenleving, die als het ware te incorporeren in je partij, en daar ook alternatieven voor te bieden, kun je als bestaande partij de opkomst van nieuwkomers soms verhinderen. Succes in de lokale politiek hangt nauw samen met de manier waarop je erin slaagt datgene wat er leeft in de straat, te vertegenwoordigen in de raad.’

Meer informatie

Wil je meer weten over het onderzoek ‘Bekend op straat en in de raad’? Meld je dan aan voor het Webinar Succesfactoren lokale partijen op 15 december. Daar zal Julien van Ostaaijen het volledige onderzoek presenteren en er met lokale partijen over in gesprek gaan. Vanaf 15 december staat het onderzoek ook op de site van het Kennispunt.