‘Wil je burgemeester worden? Ga er dan voor!’

29 mei 2020

Marian Witte is een van de weinige burgemeesters in ons land afkomstig uit een lokale politieke partij. Maar dat gaat volgens haar veranderen. ‘Gemeenten kiezen de beste kandidaat. Partijkleur speelt daarbij steeds minder. Vroeger stapte een wethouder van een lokale partij nog wel eens over naar een landelijke partij om meer kansen te hebben. Die tijd is echt voorbij.’

Op 4 oktober 2019 werd Marian geïnstalleerd als burgemeester van Geertruidenberg. Daar ging een lange carrière in de lokale politiek aan vooraf. Negen jaar was zij raadslid namens Gemeentebelangen in buurgemeente Oosterhout en daarna nog eens negen jaar wethouder – waarvan vijf jaar locoburgemeester – in diezelfde gemeente. Marian raakte door haar studie betrokken bij de lokale politiek, vertelt zij. ‘Eind jaren 90 studeerde ik Politicologie in Nijmegen en deed ik onderzoek bij de lokale partij Gemeentebelangen in Oosterhout, waar ik toen al woonde. Zij hadden bij de gemeenteraadsverkiezingen een uniek aantal zetels gewonnen, dat intrigeerde mij. Tijdens dat onderzoek kreeg ik de vraag of die partij niks voor mij was. Zo ben ik erin gerold. Ik kon het tot dan toe bij geen enkele landelijke politieke partij vinden. Een lokale partij maak je samen, dat sprak me aan.’

Vis in het water

Met een warm hart voor het lokaal bestuur en zo’n twintig jaar politiek-bestuurlijke ervaring, leek het burgemeesterschap een logische vervolgstap. Toch heeft Marian goed nagedacht voor zij solliciteerde. ‘Ik houd van deze regio, van de cultuur en de omgeving. Mijn familie woont er, ik ken hier veel mensen. De burgemeestersvacature in Geertruidenberg trok mij dus direct aan. Maar ik heb wel eerst onderzocht of ik dit echt wilde. Verschillende gesprekken met mensen bevestigden voor mij dat het burgemeesterschap bij mij past. En dat klopt. Ik voel mij als burgemeester van Geertruidenberg als een vis in het water!’

Gunfactor

Heeft haar lidmaatschap van Gemeentebelangen Oosterhout een rol gespeeld bij haar benoeming? ‘Dat zou je aan de vertrouwenscommissie moeten vragen,’ lacht Marian. ‘Maar ik heb niet die indruk. Ik vermoed dat wél heeft meegespeeld dat ik de regio goed ken, dat ik hier een enorm netwerk en daardoor een hoge gunfactor heb. Ook al is Geertruidenberg een heel andere gemeente dan Oosterhout, ik ben hier wel bekend. Mijn lidmaatschap van Gemeentebelangen Oosterhout heb ik intussen bewust opgezegd. Ik wil boven de partijen staan en me helemaal aan Geertruidenberg wijden.’

Klasje

Het VNG-Expertiseteam dat recent onderzoek deed naar het onderscheid tussen lokale en landelijke partijen, noemde het geringe aantal burgemeesters vanuit lokale partijen een ‘knelpunt’. Vindt Marian Witte dat ook? En wat moet daar dan aan gedaan worden?

‘Of het een knelpunt is, weet ik niet. Maar het is wel gek dat er naar verhouding zo weinig vertegenwoordigers van lokale partijen doorstromen naar het burgemeesterschap. Het heeft er denk ik vooral mee te maken dat landelijke partijen klasjes hebben waarin ze mogelijke kandidaten klaarstomen voor functies in het openbaar bestuur. Zo’n klasje heb ik niet gehad. Als lid van een lokale partij moet je meer zelf initiatief tonen, zorgen dat je een netwerk hebt, en je ambities kenbaar maken. Ik zie daar wel een rol weggelegd voor de provincies. Het zou mooi zijn als elke provincie een klasje zou hebben waarin geïnteresseerden los van partijpolitiek door een traject met bijvoorbeeld een stage, kunnen ontdekken of het burgemeesterschap iets voor hen is.’

Trouwen

Maar het initiatief moet van twee kanten komen, vindt Marian. ‘Het vraagt ook iets van kandidaten zelf’, zegt zij. ‘Ben je actief in een lokale partij en trekt het burgemeesterschap je aan? Ga dan eerst bij jezelf te rade of het echt bij je past. Vraag burgemeesters of oud-burgemeesters om advies. Wees je ervan bewust dat burgemeester worden net zoiets is als trouwen: je gaat een verbintenis aan met je gemeente. Dat heeft grote impact, ook op je gezin. Je leeft in een glazen huis en ook nog onder een vergrootglas. Je moet daar altijd rekening mee houden. Verdiep je ook in de gemeenteraad, lees het jaarverslag, volg online raadsvergaderingen en ga rondkijken in de gemeente waarin je geïnteresseerd bent, dan weet je waar je het over hebt. En het is handig als je al een netwerk in de buurt hebt. Als niemand je kent in de gemeente waar je solliciteert, is dat wel een nadeel.’

Kwaliteit

Dat je geen lid bent van een landelijke partij, is niet echt een nadeel meer, concludeert Marian. ‘Je moet natuurlijk wel weten hoe je moet lobbyen bij landelijke partijen. Maar daarvoor hoef je geen lid van zo’n partij te zijn. Je bent echt niet minder waard omdat je lid bent van een lokale partij. Kwaliteit staat voorop. Wil je burgemeester worden? Ga er dan voor! Als het lukt, heb je de leukste baan van de wereld.’