Kalender voorbereidingen verkiezingen

Op 16 maart 2022 zijn de eerstvolgende gemeenteraadsverkiezingen. Als bestuur van een lokale partij heeft u belangrijke taken bij het voorbereiden van deze verkiezingen. Denk daarbij vooral aan:

  1. het verkiezingsprogramma
  2. de kandidatenlijst
  3. de verkiezingscampagne

Het is verstandig om de uitvoering van deze taken op tijd te starten. In deze module presenteren we een kalender met de acties en besluitvorming die u als partijbestuur organiseert en voorbereidt. In de kalender staan de uiterste data, vanzelfsprekend kunt u altijd eerder beginnen met de voorbereidingen.

Najaar/winter 2020

Anderhalf jaar voor de verkiezingen bereidt het bestuur van de lokale partij de besluitvorming voor over de kandidaatstellingsprocedure en het verkiezingsprogramma. De keuzes die het bestuur maakt, zijn gebaseerd op de afspraken die daarover in het huishoudelijk reglement staan. Als dat niet is vastgelegd, kiest u op basis van wat bij uw lokale partij past. Een goede voorbereiding zorgt ervoor dat het proces voor iedereen transparant is en dat alle betrokkenen weten welke afspraken er zijn gemaakt.

Verkiezingsprogramma

Het bestuur is verantwoordelijk voor het opstellen van een verkiezingsprogramma en voor het voorleggen daarvan aan de algemene ledenvergadering. Hoe u dat doet en wie het programma opstelt, kan variëren. Het is raadzaam om ruim een jaar voor de verkiezingen te starten met het opstellen van het programma. Daarom bespreekt u in het najaar/de winter van 2020 de werkwijze en de samenstelling van een programcommissie.

Werkwijze

  • Verkiezingsprogramma’s zijn er in alle soorten en maten. Van één A4 tot een klein boekwerk, van een essay tot een standpuntenwijzer. U kiest als lokale partij welke vorm bij u past. Het verkiezingsprogramma is belangrijk in de campagne, bij het werven van kandidaten, in de mogelijke onderhandelingen over een coalitieakkoord en in het politieke werk in de nieuwe raadsperiode.
  • U bespreekt ook hoe u het programma wilt opstellen. Wilt u het op een interactieve manier doen, in samenspraak met dorpsraden of verenigingen, wilt u experts uitnodigen, hoe betrekt u de fractie?

 Programcommissie

  • U bespreekt wie het verkiezingsprogramma gaat schrijven, hoe u zo’n commissie samenstelt en hoe een eventuele programcommissie rapporteert aan het bestuur. U kunt er als bestuur ook voor kiezen om het programma zelf te schrijven, of in samenwerking met een aantal raadsleden.

Kandidaatstellingsprocedure

Opstellen profielen

  • Het bestuur bereidt het fractieprofiel voor, en de profielen van raadsleden, de fractievoorzitter, wethouders en de lijsttrekker. Dat lijkt veel werk, maar hoe beter u weet hoe uw ideale fractie eruitziet, hoe beter u kandidaat-raadsleden kunt scouten en werven. Een goed profiel van het raadslid geeft bovendien handvatten aan de selectiecommissie en aan kandidaten.

Wie stelt de kandidatenlijst op?

  • Het bestuur kiest wie de lijst opstelt: een onafhankelijke kandidatencommissie of een aantal bestuursleden, aangevuld met de beoogde lijsttrekker. Kiest u voor een onafhankelijke kandidatencommissie, dan moet u een opdracht formuleren aan de commissie (profielen, planning, werkwijze), de commissieleden werven en voorleggen aan de ledenvergadering. Het is ook verstandig om af te spreken of de commissie een advies maakt aan het bestuur of aan de algemene ledenvergadering. In het eerste geval mag het bestuur het advies wijzigen en dan pas aan de ledenvergadering voorleggen.
  • U spreekt daarnaast af of de commissie ook gesprekken voert met mogelijke wethouderskandidaten.

Afspraken over werkwijze

  • U maakt afspraken over de werkwijze van het bestuur rondom de kandidaatstelling. Bijvoorbeeld hoe u als bestuur gaat werven, hoe u uw eigen leden oproept zich kandidaat te stellen en hoe u omgaat met raadsleden en wethouders.
  • Heeft u een (permanente) scoutingscommissie? Dan maakt u afspraken over hoe de scoutingscommissie samenwerkt met of kandidaten ‘overdraagt’ aan de kandidatencommissie.
  • U bespreekt als bestuur hoe u communiceert over de oproep voor kandidaat-raadsleden. Zet u een advertentie, gaat u gericht op zoek, organiseert u een bijeenkomst?
  • Het bestuur is verantwoordelijk voor het samenstellen van de lijst en u heeft baat bij een goed team voor de komende raadsperiode. Daarom spreekt u af hoe de fractievoorzitter en/of lijsttrekker en kandidaat-wethouder betrokken worden bij het samenstellen van de lijst.
  • U kunt als bestuur besluiten dat de kandidaat-raadsleden een gedragscode ondertekenen, of de standpunten in het verkiezingsprogramma formeel onderschrijven.
  • Als bestuur bepaalt u ook of u een integriteitstoetsing wilt uitvoeren. Dat kan bijvoorbeeld door kandidaat-raadsleden te vragen om een Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) of door een onderzoek te laten uitvoeren. Soms zijn hier afspraken over gemaakt in gemeenteverband.

Planning

  • U maakt een planning waarin u de deadlines van kandidaatstelling, de communicatie met leden, fractie, kandidaatstellingscommissie en de besluitvormende algemene ledenvergadering vastlegt.

Campagne

Samenstellen campagneteam

  • De verkiezingscampagne is de drukste periode voor een politieke partij. Het is daarom raadzaam om al in het najaar/de winter van 2020 te starten met de voorbereiding en een campagneteam samen te stellen dat de opdracht krijgt een draaiboek voor de verkiezingscampagne te maken. Om juist in de beginfase goede aansluiting bij de fractie en het bestuur te houden, kunt u ervoor kiezen om een vertegenwoordiger uit de fractie en het bestuur in het campagneteam te laten plaatsnemen.

 

Voorjaar 2021

In het voorjaar van 2021 organiseert u een algemene ledenvergadering (ALV) waarin u een aantal besluiten voorlegt. Belangrijkste besluiten zijn de samenstelling van en de opdracht aan de programcommissie en de profielen en werkwijze van de kandidaatstelling. Het campagneteam kan op diezelfde ALV het draaiboek van de campagne toelichten.

Verkiezingsprogramma

In het voorjaar van 2021 stelt u de werkwijze vast om te komen tot een verkiezingsprogramma. Als u een programcommissie instelt, dan formuleert u een opdracht en legt u vast hoe de commissie rapporteert aan het bestuur en de algemene ledenvergadering. U stelt de verkiezingsprogramcommissie voor aan uw leden.

Kandidaatstellingsprocedure

Tijdens de ALV van het voorjaar 2021 besluit u over de profielen en de opdracht aan de kandidatencommissie. U stelt de kandidatencommissie voor aan uw leden. U informeert iedereen over de planning die u eerder voorbereidde, en over de werkwijze.

Campagne

Het campagneteam presenteert het draaiboek voor de verkiezingen, somt hierin op welke acties er ondernomen moeten worden en vertelt hoe het team, de planning en een eerste begroting eruitzien.

Zomer 2021

De zomer van 2021 staat in het teken van het voeren van gesprekken, het schrijven van het verkiezingsprogramma en het voorbereiden van de verkiezingscampagne. Optioneel organiseert u voor mogelijke kandidaten een training of heidag om hen voor te bereiden op de campagne en het raadswerk.

Het bestuur overlegt met het campagneteam over het draaiboek van de campagne en stelt dit vast. In deze periode werkt u ook aan uw campagnestrategie, maakt u doelgroepenanalyses en analyseert u welke communicatiekanalen u gaat gebruiken voor uw campagne.

Najaar/winter 2021

Uiterlijk in het najaar/de winter van 2021 organiseert het bestuur een algemene ledenvergadering die het verkiezingsprogramma en de kandidatenlijst vaststelt.

Verkiezingsprogramma

Het verkiezingsprogramma wordt vastgesteld tijdens een algemene ledenvergadering. Als uw leden het programma kunnen amenderen, dan heeft u de procedure daarvoor voorbereid.

Kandidaatstelling

De ledenvergadering stelt ook de kandidatenlijst vast. Dit is voor veel partijen een spannend moment. Daarom is het belangrijk dat het bestuur een heldere procedure heeft om de lijst vast te stellen en duidelijk uitlegt hoe de stemming in zijn werk gaat. Meestal heeft u dit in uw huishoudelijk reglement vastgelegd.

  • Stemmen leden over de positie van individuele kandidaten op de lijst? Sommige partijen organiseren de stemming zo dat de kandidaten op nummer 2-5 van positie kunnen veranderen, de kandidaten op nummer 6-10 enzovoorts. Zo kan een laaggeplaatste kandidaat nooit op nummer 2 of 3 komen.
  • Mogen alle leden stemmen of moeten stemgerechtigde leden al een bepaalde periode lid zijn?

Campagne

De planning van de verkiezingscampagne wordt vastgesteld. De ALV is eigenlijk ook al een campagnebijeenkomst met belangrijk nieuws, want u stelt het programma en de lijst vast.

Registratie aanduiding

Doet u voor het eerst mee met de verkiezingen, dan moet u uw partij registreren bij het centraal stembureau. De uiterste datum is 22 december 2021. Alle informatie leest u op de website van de Kiesraad.

Dag van kandidaatstelling

Uiterlijk 31 januari 2022 moet u de kandidatenlijst en alle noodzakelijke stukken indienen bij het centraal stembureau van uw gemeente. Alle informatie over het indienen van de kandidatenlijst staat op de website van de Kiesraad.