Transparante Financiën

Lokale politieke partijen ontvangen inkomsten uit contributies van leden en afdrachten van raads- of Statenleden of wethouders. Daarnaast ontvangen zij giften, zowel in euro’s als in natura. Hoe kun je als lokale partij transparant zijn over je financiën? In deze module geven we suggesties en voorbeelden van hoe een politieke partij verantwoording kan afleggen over inkomsten en uitgaven.

Transparante financiën

Verantwoording

Lokale politieke partijen leggen verantwoording af over hun financiën aan de algemene ledenvergadering. Daarnaast zijn alle politieke partijen wettelijk verplicht een giftenreglement op te stellen en te publiceren op hun website. Heeft een politieke partij een ANBI-status, dan moeten de jaarrekening, begroting en balans openbaar zijn.

Algemene Ledenvergadering

Politieke partijen zijn een vereniging en daarmee wettelijk verplicht één keer per jaar een Algemene Ledenvergadering uit te schrijven, waarin ze de leden ter goedkeuring een begroting, een jaarrekening en een balans voorleggen. Het bestuur van de politieke partij bereidt de jaarstukken voor en stuurt deze tijdig naar de leden. Een kascommissie controleert de uitgaven: kloppen de bonnetjes met de uitgaven op de jaarrekening, zijn de uitgaven gerechtvaardigd en de uitgaven en inkomsten uit te leggen? De kascommissie bespreekt dit met de penningmeester en geeft een advies aan de ledenvergadering. Het bestuur vraagt vervolgens decharge aan de leden tijdens de ALV. De jaarrekening, balans en begroting zijn openbaar voor de leden, maar worden door de meeste partijen niet gepubliceerd op de website. Lokale afdelingen van landelijke partijen doen dit ook niet.

Giftenreglement

In artikel 34 van de Wet financiering politieke partijen staat dat alle politieke partijen die met ten minste één zetel zijn vertegenwoordigd in de gemeenteraad, Provinciale Staten of het Waterschap, een openbaar giftenreglement moeten hebben. Daarin staat hoe wordt omgegaan met giften en de openbaarmaking daarvan. Het giftenreglement publiceer je op de website van je partij.

Het giftenreglement bevat informatie over:

  • wanneer een gift geaccepteerd wordt;

bijvoorbeeld van natuurlijke personen, woonachtig in Nederland, alleen van personen die de statuten onderschrijven, alleen van herleidbare personen. Sommige politieke partijen leggen de giften ter goedkeuring voor aan de ledenvergadering.

  • bij welke hoogte een gift openbaar wordt gemaakt;

de Wet financiering politieke partijen schrijft niet voor bij welke hoogte een gift openbaar gemaakt wordt. Als politieke partij kun je zelf bepalen bij welke hoogte van een gift je informatie openbaar maakt over de gever en welke informatie je dan openbaar maakt.

  • verantwoording van de giften;

waar publiceer je de informatie over de giften? In de jaarrekening, op de website? Alleen ter informatie aan de leden op de ALV?

  • slotbepalingen

 

Voorbeelden van giftenreglementen van lokale partijen

Noordwijk, NZ Lokaal

Soest, Lokaal Anders Soest

Baarn, BOP

 

ANBI-status

Een ANBI-status geeft politieke partijen veel belastingvoordelen. Het belangrijkste voordeel is: je betaalt geen erfbelasting of schenkbelasting voor erfenissen en schenkingen die je ontvangt (en gebruikt) voor het algemeen belang. Een ander voordeel is dat donateurs deze giften kunnen aftrekken. De contributie van leden of de afdracht van volksvertegenwoordigers of bestuurders, zijn ook giften. Naast voordelen kent de ANBI-status ook verplichtingen. Behalve dat je aan de voorwaarden moet voldoen, moet jouw organisatie bijvoorbeeld ook een administratie voeren en online een (financiële) verantwoording beschikbaar stellen.

Inkomsten en uitgaven

Elke politieke partij heeft geld nodig om campagne te voeren, activiteiten te organiseren en kosten te betalen voor bijvoorbeeld communicatie, een bos bloemen of een nieuwjaarskaart. De inkomsten van een lokale politieke partij, die slechts in één gemeente of provincie meedoet aan de verkiezingen en geen toegang heeft tot subsidie van de Rijksoverheid, zijn veelal beperkt.

De inkomsten van een politieke partij zijn te verdelen in interne en externe inkomsten.

Interne inkomsten

  • Contributie leden

Als politieke partij ben je verplicht contributie te vragen aan leden vanaf 16 jaar. De hoogte van de contributie is vermeld in de statuten of het huishoudelijk reglement van de partij. Partijen kunnen variatie aanbrengen in de hoogte van de contributie. Zo kan er voor jongeren een speciaal laag tarief gelden en kun je een ‘progressief’ stelsel van contributie hanteren, waarbij leden met een hoog inkomen meer betalen per maand dan mensen met een laag inkomen. De Belastingdienst beschouwt contributie als gift, wanneer de politieke partij een ANBI-status heeft.

  • Afdracht van raadsleden en wethouders

De meeste partijen vragen hun raadsleden en wethouders een bepaald percentage van hun raadsvergoeding respectievelijk salaris af te dragen aan de partij. Afspraken hierover staan in het huishoudelijk reglement en de kandidaat raadsleden stemmen daar voorafgaand aan de verkiezingen mee in. De hoogte van het percentage wisselt per partij. De afdracht is een gift aan de partij, raadsleden en wethouders mogen deze bij hun belastingaangifte als gift opnemen.

Externe inkomsten

  • Giften in valuta en in natura

Partijen ontvangen giften in valuta en in natura.

Personen of organisaties kunnen doneren aan een politieke partij. Dit is zelfs aantrekkelijk voor donateurs, want donaties aan politieke partijen met een ANBI-status gelden als gift in de belastingaangifte.

Vaak ontvangt een politieke partij korting bij het huren van een ruimte, bij drukwerk of het maken van een website. Soms heeft een raadslid een bedrijf dat faciliteiten beschikbaar stelt aan de partij, denk daarbij aan kopieer- of drukkosten, het aanbieden van vergaderruimte, et cetera. Dit is een gift in natura. Deze giften vallen ook onder het giftenreglement.

  • Fondsenwerving

Vaak organiseren politieke partijen een fondsenwervingsactie in de aanloop naar de verkiezingen, veelal gebeurt dat door een directe oproep aan leden, een crowdfundingsactie via de website of een ludieke actie, zoals een veiling.

  • Sponsoring

Bij sponsoring is er sprake van een tegenprestatie en is daarom geen gift. Een bedrijf of organisatie kan een partij sponsoren en daar een tegenprestatie voor vragen, bijvoorbeeld een advertentie op de website. Openlijke sponsoring van politieke partijen komt in Nederland niet veel voor.

  • Subsidie

Lokale politieke partijen ontvangen op dit moment geen subsidie van de Rijksoverheid. Waarschijnlijk zal dit in de nabije toekomst veranderen.

 

Actueel: Wettelijke regelgeving

In 2020 zal de nieuwe Wet op de Politieke Partijen in procedure gebracht worden. De minister heeft aangekondigd dat hierin bepalingen komen over de financiën van lokale en regionale politieke partijen en van lokale afdelingen van landelijke partijen.

 

Inkomsten fractie

De fractie van een politieke partij ontvangt van de gemeente, de provincie of het waterschap een ondersteuningsbudget. De gemeenteraad bepaalt zelf de hoogte van het budget, de verdeling daarvan en de regels. In de meeste gemeenten mag fractieondersteuning alleen gebruikt wordt om echt de fractie te ondersteunen, dus bijvoorbeeld voor een fractiemedewerker, kosten van een abonnement of het organiseren van een bijeenkomst. De fractie legt aan de gemeente verantwoording af over de besteding van het budget. Veelal vindt hier ook een accountantscontrole plaats, die betaald wordt door de gemeente. De fractieondersteuning behoort niet tot de inkomsten van de partij.

Voorbeelden uit de praktijk

In veel gemeenten is een discussie gevoerd over hoe politieke partijen transparant kunnen zijn over hun inkomsten. De aanleiding was meestal de wens om twijfels bij inwoners tegen te gaan over het kopen van invloed door het geven van hoge giften. In onderstaande gemeenten zijn gezamenlijke afspraken gemaakt. Soms op initiatief van de gemeenteraad (’s-Hertogenbosch en Vlaardingen), soms op initiatief van de burgemeester (Breda).

Initiatief gemeenteraad

’s-Hertogenbosch

In 2015 hebben alle partijen in de gemeenteraad een convenant ondertekend waarin zij afspreken dat

  • zij alle giften van meer dan € 500,- zullen registreren en actief openbaar zullen maken;
  • zij op de website van de partij een pagina inrichten, waarop voor alle giften van meer dan € 500,- de naam en het adres van de gever zal worden vermeld en de hoogte en datum van de gift. Voor natuurlijke personen kan vermelding van het adres beperkt blijven tot de woonplaats;
  • zij de afspraken die voor giften gelden, ook zullen toepassen op inningen die de € 500,- te boven gaan;
  • anonieme giften van meer dan € 500,- niet worden geaccepteerd of het bedrag dat de € 500,- te boven gaat, aan een goed doel wordt overgemaakt dat buiten de politiek ligt.

 

Met de verkiezingen in 2018 is het convenant komen te vervallen.

Vlaardingen

In Vlaardingen heeft de gemeenteraad unaniem een motie aangenomen om transparantie van de financiën te bevorderen. Een giftenregister wordt nu opgesteld.

Initiatief burgemeester

Breda

In Breda heeft de burgemeester, als verantwoordelijke voor integriteit, het initiatief genomen om de accountants van de gemeente de partijfinanciën van politieke partijen te laten beoordelen. Ook betaalt de gemeente de verklaringen omtrent het gedrag (vog’s) van de gekozen raadsleden.

Download deze online module

Online module Transparante Financiën