Online onderzoek doen voor raadsleden

Recht op informatie

Een raadslid heeft recht op informatie, inzage in documenten en indien nodig meer (achtergrond)informatie over gemeentelijke onderwerpen. Dit hoort bij de actieve en passieve informatieplicht (art. 169 en 180 Gemeentewet). Elk raadslid kan bovendien informatie vergaren door het inzetten van raadsinstrumenten, zoals het indienen van schriftelijke vragen.

1. Online onderzoek doen

Maar hoe krijg je de informatie die je wilt hebben? Door het stellen van betere vragen. Voor elk raadslid is het handig zelf onderzoek te kunnen doen; als voorwerk, als factcheck of om je te verdiepen in een specifiek onderwerp. Dit kun je doen door:

  • Raadplegen van open data
  • Effectiever gebruik te maken van Google
  • Verifiëren van andermans informatieOpen data

Op internet is zogenaamde open data te vinden, oftewel vrij beschikbare informatie. Open data zijn gegevens die voor iedereen te (her)gebruiken zijn, zonder dat je daarvoor hoeft te betalen. Vaak zijn het gegevens die zijn verzameld door of in opdracht van de overheid. De gedachte is dat de overheid die data namens ons allemaal heeft verzameld en dat we er dus ook allemaal over zouden moeten kunnen beschikken.

 

Gemeente-informatie

Je kunt over van alles en nog wat informatie opzoeken. Veel gemeenten zetten hun uitgaven online, zo kunnen inwoners precies zien waar het geld aan besteed wordt. Maar ook voor raadsleden is het interessant om open data te gebruiken. De jaarrekening van de jeugdzorgaanbieder of het inspectierapport van een school: het is allemaal openbaar. De overheid publiceert een overzicht van openbare datasets.

Als je gegevens zoekt over je eigen gemeente kun je beginnen bij het dataplatform Waarstaatjegemeente. Op deze site staan cijfers over alle gemeentelijke beleidsterreinen. De dashboards maken het makkelijk om gemeenten met elkaar te vergelijken. Bovendien kun jij je eigen dashboards samenstellen, en gebruiken, en delen met anderen.

De cijfers op Waarstaatjegemeente zijn verwerkt in thema’s. Maar de gegevens die gebruikt worden staan niet op zichzelf. Naast bronverwijzing zijn er onderliggende rapporten te raadplegen, wordt gerefereerd aan gerelateerde thema’s en verwezen naar cijfers van bijvoorbeeld het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

 

Cijfers en thema’s

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verzamelt en publiceert allerlei statistische gegevens van maatschappelijke en economische aard en biedt een schat aan cijfers over de Nederlandse economie en samenleving. Van inflatie tot bevolkingsontwikkeling, de informatie is overzichtelijk gerubriceerd op thema en te raadplegen via StatLine, de databank van het CBS.

De eigen leefomgeving in beeld vind je op CBSinuwbuurt. Hier zijn statistieken over kleine gebieden ingedeeld in thema’s, zoals bevolking, inkomen, motorvoertuigen, woningen, arbeid en de afstand tot voorzieningen. Per thema zijn gegevens over verschillende onderwerpen te raadplegen.

Informatie uit dit soort datasets kun je als raadslid gebruiken om meer over een onderwerp te weten te komen, of te vergelijken met een andere regio of gemeente. Stel, je wilt een onderwerp in je gemeente agenderen, door het doen van onderzoek kun je aangeven: “Ik zie dat 50% van de gemeenten ‘dit’ doet, waarom doen wij dat niet?”

 

Besluitvorming

Om vergaderstukken van andere gemeenten en provincies te raadplegen kun je terecht op de website Open besluitvorming. Deze publiceert openbare vergaderingen, agendapunten, moties en documenten van meer dan 140 deelnemende gemeenten en zes provincies.

 

2. Beter zoeken met Google

Door je inhoudelijk op een onderwerp voor te bereiden, weet je ook beter welke informatie je nog mist. Mocht een zoektocht door bovenstaande sites niet voldoende opleveren, dan kun je via een (goed gestelde) zoekvraag dieper graven met behulp van Google. Wat je aan informatie vindt, hangt namelijk af van wat je letterlijk zoekt. Dit doe je door specifieke commando’s te gebruiken in Google.

 

Aanhalingstekens gebruiken

Wanneer je een zoekvraag intypt, kan het zijn dat je tientallen, zo niet honderden mogelijke antwoorden krijgt. Het is zinvoller om meerdere zoekwoorden te gebruiken die minder zoekresultaten opleveren. Door Google precies te vertellen wat je wil weten, is de kans groter dat je daadwerkelijk vindt wat je zoekt. Door een exacte woordcombinatie binnen aanhalingstekens te gebruiken. Zoek je bijvoorbeeld naar stadhuis Apeldoorn en geef je Google de opdracht “stadhuis Apeldoorn”, dan zijn er ongeveer 15.000 hits. Dat is heel veel, maar gebruik je de aanhalingstekens niet, dan zijn het er 540.000. Zoek je vervolgens op “verbouwing stadhuis Apeldoorn” dan zijn er nog 567 resultaten. Hoe specifieker, hoe beter dus.

(Zie afbeelding).

 

Een site doorzoeken

Wanneer je een bepaald onderwerp hebt, kun je ook een website hierop doorzoeken. Dit kan (vaak) op de website zelf via de zoekfunctie – meestal gesymboliseerd door een vergrootglas – of het kan via zoeken in Google door het commando site: te gebruiken. Je laat vervolgens de aanduiding www. weg. Stel, je zoekt naar informatie over Covid19 op de website van de rijksoverheid, dan type je: Covid19 site:rijksoverheid.nl

(Zie afbeelding).

Je kunt ook zoeken naar een specifiek documenttype; bepaalde soorten informatie komen nu eenmaal vaker voor in een bepaald bestandstype. Bijvoorbeeld, adressen worden meestal verwerkt in Excel-sheets (xls) en bestuurlijke rapporten in pdf. Je gebruikt dit door het commando filetype: plus de extensie te geven, bijvoorbeeld filetype:pdf, doc., docx, xls.

Je moet ook een zoekterm invullen, dus als je wil weten of er een begroting online staat, dan type je:

Begroting filetype:pdf.

Bovenstaande zoekmogelijkheden kun je uiteraard ook combineren.

 

Een site die offline is terugvinden
Ook handig om te weten: Google maakt kopieën van webpagina’s, de zogenoemde cacheversie. Dit doet Google ook bij documenten die online staan. Mocht een website of een document niet meer te raadplegen zijn/offline gehaald zijn, ga dan terug naar je overzichtslijst met zoekresultaten en raadpleeg de cacheversie door naast de resultaten op het pijltje (driehoek) naar beneden te klikken. (Zie afbeelding).

 

3. Feiten checken

Het kan zijn dat je zoekvraag resultaten oplevert, waarvan je de authenticiteit in twijfel trekt. Allereerst gebruik je je gezond verstand; een valkuil is om over dingen die voor jou vanzelfsprekend klinken te denken: dat zal wel kloppen. Wanneer je informatie vindt die vragen oproept, kun je de feiten checken door op zoek te gaan naar bronnen.

Originele bronnen

Sinds de opkomst van social media worden we vaker geconfronteerd met nepnieuws en hoaxes, ook over serieuze onderwerpen. Het wordt moeilijker een gefundeerde mening te vormen. Het is aan te raden om bronnen te gebruiken die ofwel origineel ofwel betrouwbaar zijn (liefst natuurlijk allebei). Originele bronnen zijn bijvoorbeeld ooggetuigen, camerabeelden of origineel onderzoek. Niet-originele bronnen zijn verwijzingen in een krant naar bijvoorbeeld een onderzoeksrapport. Lees je een interessant artikel, klik door naar het originele onderzoeksrapport.

 

Foto zoeken

Naast nieuwsverhalen zijn er ook beelden in omloop op het internet die niet authentiek zijn. Je kunt via Reversed image search van TinEye naar de bron van de afbeelding zoeken. Dit is een simpele manier om hoaxes te ontmaskeren. Omgekeerd zoeken naar beeld kan ook via Google afbeeldingen; klik op het fototoestel en voer de url of afbeelding in.

 

Meer feiten en cijfers

Wanneer je wilt weten waar cijfers vandaan komen, dan kun je de bron van het onderzoek raadplegen. Meestal staan open data op de site van de instantie die ze beschikbaar stelt. Hieronder een aantal suggesties per thema.

Op Open overheid vind je o.a. informatie over overheidstransparantie, een kernwaarde van de Nederlandse democratische rechtsstaat. Het draagt bij aan de controleerbaarheid van bestuur.

Zoals gezegd kun je open data van de overheid vinden op: data.overheid.nl

Een ander startpunt is Open State Foundation (OSF); dit is een onafhankelijke stichting met als missie het bijdragen aan een digitaal transparante overheid en daarmee een controleerbare en vitale democratie. Wil je dit op Europees niveau controleren, kijk dan eens op het Opendata portaal van de EU.

 

Bestuur

Op Officiële Bekendmakingen staan de publicaties van het Staatsblad, de Staatscourant, het Tractatenblad, de Gemeentebladen, Provinciale bladen, Waterschapsbladen en Bladen gemeenschappelijke regeling. Daarnaast vind je hier alle publicaties van het parlement.

 

Financiën

Wil je een vergelijking maken tussen verschillende financiële gegevens, raadpleeg dan Findo. Deze website geeft toegang tot financiële informatie van alle Nederlandse gemeenten en provincies. De financiële data is tevens op detailniveau te downloaden in de onderliggende databank.

Op Open Spending kun je de huishoudboekjes van lokale overheden, zoals gemeente, provincies en waterschappen, inzien én met elkaar vergelijken.

 

Volksgezondheid en zorg

Op de website van Jaarverantwoording in de zorg kun je de gedeponeerde digitale jaardocumenten en jaarverslagen van zorg- en jeugdhulpinstellingen raadplegen.

Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) geeft informatie over een gezonde bevolking in een gezonde leefomgeving.

 

Ruimtelijke ordening en leefomgeving

Op het landelijke portaal voor ruimtelijke plannen vind je bestemmingsplannen, structuurvisies en algemene regels die gemaakt zijn door gemeentes, provincies en het Rijk.

De Leefbaarometer geeft informatie over de leefbaarheid in alle buurten en wijken, waarbij leefbaarheid is gedefinieerd als de mate waarin de leefomgeving aansluit bij de voorwaarden en behoeften die er door de mens aan worden gesteld. Het geeft de situatie in de wijk weer, maar ook ontwikkelingen en achtergronden van de buurt.